SİBER UZAY GÖREVİ
GÜVENLİ İNTERNET GEZGİNLERİ
GÖREV BAŞLANGICI: 4. HAFTA
GÖREV ROTASI (İÇERİK)
- Dijital Vatandaşlık Nedir?
- E-Güvenlik Kuralları
- Dijital Ayak İzi (Ay'daki İzler)
- Güçlü Şifre Kalkanları
- Siber Zorbalık (Uzay Trolleri)
- Telif Hakları ve Lisanslar
İNTERNET EVRENİ NEDİR?
Dünya üzerindeki tüm bilgisayarların birbirine kablolar veya sinyallerle bağlanarak oluşturduğu devasa ağa İNTERNET (Genel Ağ) denir.
İnternet sonsuz bir bilgi okyanusu gibidir. Ancak bu okyanusta güvenli yüzmek için kuralları bilmeliyiz.
DİJİTAL VATANDAŞLIK
Gerçek hayatta iyi bir vatandaş olmak için kurallara uyuyorsak, internette de Dijital Vatandaş olarak uymamız gereken kurallar vardır.
- Saygılı olmak.
- Dürüst olmak.
- Başkalarının haklarına özen göstermek.
- Sorumluluk sahibi olmak.
DİJİTAL AYAK İZİ
Neil Armstrong Ay'a bastığında bir ayak izi bıraktı ve o iz hala orada duruyor.
İnternette yaptığımız her hareket (beğeni, yorum, paylaştığımız fotoğraf) arkamızda bir Dijital Ayak İzi bırakır.
DİKKAT: İnternete koyduğun bir şeyi tamamen silmek neredeyse imkansızdır!
İZLERİNİZ OLUMLU OLSUN
NEGATİF İZLER
Kötü yorumlar, kavgalar, uygunsuz fotoğraflar.
İleride iş bulmanı zorlaştırabilir.
POZİTİF İZLER
Yaptığın projeler, başarıların, yardımsever yorumların.
Seni güvenilir gösterir.
PASİF İZLER
Gezdiğin siteler, IP adresin.
Farkında olmadan bıraktığın izlerdir.
KİŞİSEL BİLGİLERİN GİZLİLİĞİ
Uzay giysin seni dış etkenlerden korur. Kişisel bilgilerin de senin özel alanındır.
Asla Paylaşma:
- T.C. Kimlik Numaran
- Ev Adresin
- Telefon Numaran
- Okulun ve Sınıfın
- Annenin/Babanın şifreleri
KALKANLARI KALDIR: GÜÇLÜ ŞİFRE
Hesaplarını uzay korsanlarından (hackerlardan) korumak için güçlü bir şifre kalkanına ihtiyacın var.
GÜÇLÜ BİR ŞİFREDE NE OLMALI?
8+
Karakter
A-z
Büyük/Küçük Harf
1-9
Rakam
!#?
Sembol
EKSTRA KALKAN: 2FA
İki Adımlı Doğrulama (2FA)
Şifren çalınsa bile hesabını korur!
1. Adım: Şifreni girersin.
2. Adım: Telefonuna gelen SMS kodunu girersin.
Mutlaka etkinleştirin!
UZAY TROLLERİ: SİBER ZORBALIK
İnternet üzerinden başkalarını rahatsız etmek, alay etmek, korkutmak veya utandırmak Siber Zorbalık suçudur.
BİR ZORBA İLE KARŞILAŞIRSAN:
- Cevap Verme! (Trolleri besleme)
- Kanıtları Sakla (Ekran görüntüsü al)
- Engelle ve Şikayet Et
- Güvendiğin bir yetişkine anlat
FİKİR KORSANLIĞI (TELİF HAKLARI)
Bir kişinin emeği ile oluşturduğu ürün (kitap, müzik, film, yazılım) üzerindeki haklarına Telif Hakkı denir.
İzinsiz Kullanma!
Başkasının eserini (şarkısını, resmini) izinsiz kopyalamak veya kendi malın gibi göstermek suçtur. Buna Korsan yayıncılık denir.
"Emek hırsızlığı yapma!"
CREATIVE COMMONS (CC)
Bazı sanatçılar eserlerinin ücretsiz paylaşılmasına izin verir. Bu lisanslara Creative Commons denir.
ATIF (BY)
Eser sahibinin adını belirtmek şartıyla kullanabilirsin.
TİCARİ OLMAZ (NC)
Parayla satamazsın, sadece kullanabilirsin.
TÜRETİLEMEZ (ND)
Eseri değiştiremezsin, olduğu gibi kullanmalısın.
METEOR YAĞMURU: YALAN HABERLER
İnternette gördüğün her şey doğru değildir. Yalan haber meteorlarından kaçmalısın.
BİLGİYİ NASIL DOĞRULARIZ?
- 3 Kaynak Kuralı: En az 3 farklı güvenilir siteden kontrol et.
- Tarih: Haber eski mi yeni mi?
- Uzantı: Resmi sitelere güven (.gov.tr, .edu.tr).
- Yazar: Haberi kim yazmış?
UZAY BÖCEKLERİ: VİRÜSLER
Bilgisayarımıza zarar veren, bilgilerimizi çalan kötü amaçlı yazılımlardır (Virüs, Truva Atı, Solucan).
KORUNMAK İÇİN:
- Antivirüs programı kullan.
- Bilmediğin e-postaları açma.
- Güvenmediğin USB bellekleri takma.
- Sadece resmi mağazalardan oyun indir.
KARA DELİK: TEKNOLOJİ BAĞIMLILIĞI
Ekran başında çok fazla zaman geçirmek, seni gerçek dünyadan koparır ve bir kara deliğe çeker.
Göz Sağlığı
Gözlerin bozulabilir.
Uykusuzluk
Geceleri uyuyamazsın.
Yalnızlık
Arkadaşlarını kaybedersin.
GÖREV ÖZETİ
- Kişisel bilgilerini asla paylaşma.
- Zor, tahmin edilemez şifreler oluştur.
- Siber zorbalara cevap verme, şikayet et.
- Başkalarının emeğine saygı duy (Telif Hakkı).
- İnternetteki her bilgiye inanma, araştır.
- Teknolojiyi dozunda kullan, bağımlı olma.
SİMÜLASYON TESTİ - 1
Aşağıdaki şifrelerden hangisi bir "Süper Kalkan" (En Güçlü) sayılır?
A) 12345678
B) adsoyad123
C) Tr!x+94?Kp
D) gs1905fb
SİMÜLASYON TESTİ - 2
İnternette paylaştığın bir fotoğrafın yıllar sonra bile karşına çıkabilmesine ne denir?
A) Dijital Vatandaşlık
B) Dijital Ayak İzi
C) Siber Zorbalık
D) E-Devlet
SİMÜLASYON TESTİ - 3
Bir arkadaşın seninle alay eden mesajlar atıyorsa ne yapmalısın?
A) Ben de ona daha kötüsünü yazarım.
B) Bilgisayarımı kapatıp ağlarım.
C) Cevap vermem, engellerim ve aileme söylerim.
D) Şifremi değiştiririm.
GÖREV TAMAMLANDI!
Artık Sertifikalı bir GÜVENLİ İNTERNET GEZGİNİSİN!
5. Hafta Konusu: İletişim Araçları ve E-Posta
